محمد احمدی اکبری دانشجو و پژوهشگر مهندسی عمران

جوشکاری ایمن ساختمان

از آنجا که جوشکاری در صنعت ساختمان از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار بوده وبه لحاظ استفاده از دستگاه‌های مختلف که از برق و گاز برای این کار استفاده می‌نمایند، باید هم از ایمنی دستگاه‌های برقی و همچنین از ایمنی سیلندرها اطلاعات کافی داشته باشیم. در زیر مواردی مهم به ترتیب آورده می‌شود:

به‌طورکلی می‌توان به دو روش جوش‌کاری را انجام داد:

  1. جوشکاری برق
  2. جوشکاری گاز

جوشکاری برق ساختمان:

با استفاده از جریان برق (مستقیم) عملیات جوشکاری انجام می‌شود که به دلیل استفاده از جریان برق، موارد ایمنی برق شامل: سالم بودن کابل‌ها، وجود سیم ارت، دو شاخه، درپوش موتورها در مرحله اول الزامی است. در مرحله بعد استفاده از وسایل ایمنی جوشکاری شامل: ماسک، عینک، لباس کار ضخیم، دستکش چرمی، کفش ایمنی ساق بلند و غیره از اهمیت بسیار بالایی برخوردار می‌باشد.

نگهداری و مراقبت از کابل‌های جوشکاری:

فرسودگی کابل‌ها در کارگاه‌های جوشکاری زیاد به چشم می‌خورد و علت آن عدم رعایت اصول حفاظتی در کارگاه می‌باشد ازاین‌رو نکاتی چند در مورد مراقبت از کابل‌ها را یادآور می‌شویم:

  • از تاب خوردن بیش‌ازحد کابل جلوگیری شود.
  • از سقوط اجسام روی کابل جدا خودداری شود.
  • از تماس قطعات داغ و پاشیده شدن مذاب روی کابل جلوگیری شود.
  • تا جایی که ممکن است کابل جوشکاری کوتاه و مناسب انتخاب گردد تا علاوه بر افت ولتاژ در اثر طویل بودن، کابل‌ها کمتر دچار آسیب گردند.
  • از عبور وسایل حمل‌ونقل و کامیون و غیره از روی کابل جدا خودداری شود و در صورت ضرورت کابل از داخل لوله‌های فلزی مناسب، به‌گونه‌ای که خراشیده نگردد، عبور داده شود.
  • پس از پایان کار کابل‌ها به‌طور منظم جمع‌آوری و در محل مناسب نگهداری شوند.

جوشکاری با گاز:

در هنگام استفاده از گاز نکات زیر باید موردتوجه قرار گیرد:

بازرسی سیلندرها: سالم بودن شیر، عقربه‌های فشارسنج، شیلنگ‌ها، وجود درپوش، نصب شیر یک طرفه بعد از مشعل و روی شیلنگ گاز یا اکسیژن و flame arrestor، وسایل مخصوص حمل سیلندر، استاندارد بودن محل نگه‌داری سیلندرها، کنترل تاریخ ساخت سیلندر از اهمیت بسیار بالایی برخوردار می‌باشد.

تفکیک سیلندرها از یکدیگر بر اساس نوع گاز و انبار کردن آنها به‌طور جداگانه

نحوه صحیح استفاده از سیلندر: نحوه صحیح استفاده از سیلندر شامل کنترل فشار استاندارد هر نوع سیلندر در زمان مصرف، اجتناب از مصرف موادی که ترکیب آن‌ها با گاز موجود حالت انفجار یا اشتعال به وجود می‌آورد (به‌طور مثال مواد چرب با اکسیژن خالص که ترکیب انفجاری به وجود می‌آورد) نقل‌وانتقال صحیح با استفاده از وسایل چرخ‌دار، بستن کلیه شیرها پس از اتمام کار می‌شود.

وسایل ایمنی لازم: شامل عینک شیشه‌رنگی، دستکش چرمی جوشکاری، آچار مخصوص باز و بسته نمودن شیرآلات که در زمان استفاده جرقه‌ای تولید نکند.

دستگاه سنگ فرز:

از این وسیله در کارهای مربوط به جوشکاری استفاده زیادی می‌شود که در رابطه با آن رعایت نکات زیر الزامی است:

  • کابل برق دستگاه حتماً دو شاخه داشته باشد.
  • صفحه محافظ و دستگیره نصب‌شده باشد.
  • در زمان تعویض صفحه سنگ، حتماً دوشاخه را از برق درآورده باشیم و به کلید دستگاه اکتفا نکنیم.
  • در زمان کار با دستگاه تا حد امکان آن را از بدن خود دور نگه‌داریم.
  • در زمان کار به نوع صفحه سنگ مورداستفاده توجه نماییم (در نوع ۳ میلی‌متری امکان شکسته شدن بیشتر است).
  • تعمیر دستگاه فقط توسط افراد متخصص صورت پذیرد تا بتواند پس از تعمیر دور آن را اندازه‌گیری نمایند.
  • دور سنگ با دور فرز یکسان باشد.
  • از سنگ فرز سیار به‌صورت ثابت استفاده نکنید زیرا خطر دزدیدن کار و گیرکردن آن بین حفاظ و شکستگی سنگ را در بر دارد.
  • قبل از شروع به‌کار بررسی نمایید که سنگ فرز ترک نداشته باشد.
  • سنگ مخصوص برش سنگ و موزاییک با نوع مخصوص فلز تفاوت دارد بنابراین برای هر کار از سنگ مخصوص استفاده کنید.
  • سنگ باضخامت ۶ میلی‌متر فقط برای صیقل دادن باید مورداستفاده قرار گیرد.

دستگاه گرم‌کننده الکترود “oven”: ازآنجایی‌که دستگاه‌های دستگاه گرم‌کننده الکترود برقی می‌باشند، رعایت موارد ایمنی برق در مورد آن‌ها الزامی است. همچنین به این امر هم باید توجه داشت که به دلیل حرارت بالا در زمان خارج کردن الکترود از دستکش چرمی استفاده شود و درب آن در زمان کار کردن قفل شود.

جوشکاری‌های خاص: به‌طور مثال جوشکاری با گازهای خنثی که متداول‌ترین آن آرگون می‌باشد، در مورد کار با این مواد باید اطلاعت کافی از نوع کار و نیز اثرات احتمالی آن بر روی بدن داشته باشیم تا بتوانیم اقدامات و وسایل لازم را تدارک ببینیم.

گازهای زیان‌آور: گازهای حاصل از سوخت‌وسوز الکترود یا دیگر مواد جوشکاری بخصوص در یک محیط بسته می‌تواند بر روی بدن انسان اثرات زیان‌آوری داشته باشد. بنابراین در زمان جوشکاری در چنین محیط‌هایی باید از ماسک تنفسی و تهویه استفاده کرد. همچنین در محیط‌های بسته از هواکش‌های مناسب جهت تهویه و خروج گازهای زیان‌آور استفاده نمود.

عینک‌های محافظ: همان‌طور که پیش‌ازاین گفته شد یکی از وسایل ایمنی، عینک می‌باشد که می‌تواند سهم بسزایی در کاهش حوادث چشمی ایفا نماید، زیرا در زمان جوشکاری در اغلب موارد به دلیل بی‌توجهی، به گل جوش بدون استفاده از عینک محافظ تکانده می‌شود که به دلیل داغ بودن اگر به چشم اصابت نماید، می‌تواند باعث آسیب گردد.

نکات عمومی ایمنی در جوشکاری:

  • مجوز کار معتبر
  • نصب علائم هشداردهنده در محل کار
  • بازرسی منظم از دستگاه‌ها و لوازم با تهیه نمودن چک‌لیست‌های لازم
  • جوشکار باید از طرز کار خود و احتیاط‌هایی که در مورد خودش و دیگران باید رعایت کند اطلاع داشته و به اهمیت دقت در جوشکاری واقف باشد.
  • استفاده از وسایل ایمنی لازم که در انواع جوشکاری باید مورداستفاده قرار گیرند.
  • درصورتی‌که جوشکاری در ارتفاع بیش از ۵/۱ متر انجام شود باید پیش‌بینی‌های لازم برای جلوگیری از سقوط جوشکار در اثر برق‌گرفتگی یا خطاهای دیگر به عمل آید، این کار ممکن است به‌وسیله نرده‌کشی و یا کمربند ایمنی و غیره به عمل آید.
  • در موقعی که جوشکاری متوقف می‌شود، جوشکار باید کلید اصلی دستگاه را زده و مدار را قطع نماید.
  • قبل از جوشکاری باید وسایل سنگین جوشکاری را که روی چرخ سوار شده‌اند کاملاً مهار کرد که به‌طور اتفاقی شروع به حرکت ننماید.
  • پس از اتمام جوشکاری وقتی جوشکار محل تازه جوش را رها نمود و در جای دیگری مشغول جوشکاری می‌شود باید به ترتیب مناسبی آن منطقه را مشخص نماید که سایر کارگران با آن برخورد نکرده و نسوزند.

نکات ایمنی مربوط به جلوگیری از حریق:

  1. جوشکاری باید در جایی انجام گیرد که مصالح آتش‌گیر در آنجا نباشد.
  2. وقتی‌که از دستگاه جوشکاری سیار استفاده می‌شود در هر محل جدید قبل از شروع جوشکاری باید بازرسی به عمل آید و خطرات احتمالی ایجاد حریق موردبررسی قرار گیرد.
  3. وقتی‌که محل کار مشکوک باشد مسئله باید کتباً به مقامات صلاحیت‌دار اطلاع داده‌شده و کسب تکلیف گردد.
  4. وقتی جوشکاری در مجاورت مواد آتش‌گیر صورت می‌گیرد باید دقت گردد که ذرات مذاب و روباره گرم با مواد مزبور تماس پیدا نکند و باعث ایجاد حریق نشود. درصورتی‌که دور کردن مواد مزبور از محل جوشکاری میسر نباشد در موقع جوشکاری باید روی آنها را با ورقه‌های سیمان و پنبه نسوز یا نظایر آن پوشانید.

تصویر مقاله متعلق به مهندس یوسف عیوضی است، از معدود مهندسین جوان مسلط به جوشکاری ساختمان در تبریز است